De BAT

bestuur 2014
Het hoofdbestuur van onze vereniging in 2014. Van links naar rechts Jolanda Luijken (penningmeester) Pierre Engelen (secretaris) Roy Goverde (hoofd inkoop) Martin den Ridder (voorzitter).

 

Opgericht in 1918
Over de geschiedenis van de BAT (vereniging de Bredase Amateur Tuinder) is niet zo veel bekend. Er is weinig bewaard gebleven voor zover we nu kunnen achterhalen. De verhalen zijn, net als vele geschriften en foto’s, verloren gegaan of ze slingeren ergens op een zolder in een oud vergeten album, schoenendoos of archief. Soms wordt nog wel eens een ontdekking gedaan door leden die op zoek zijn naar de geschiedenis van onze vereniging. Zoals de foto’s van

Aardenhoek 2 in 1978 met voorzitter Camille Gronkel en penningmeester Douwe Jan Cupido tijdens de viering van het 60-jarige bestaan van de BAT. Foto: Stadsarchief Breda; fotocollectie BN de Stem/J. van Gurp.
Aardenhoek 2 in 1978 met voorzitter Camille Gronkel en penningmeester Douwe Jan Cupido tijdens de viering van het 60-jarige bestaan van de BAT. Foto: Stadsarchief Breda; fotocollectie BN de Stem/J. van Gurp.

persfotograaf Johan van Gurp, die jaren lang voor dagblad De Stem foto’s maakte over het Bredase wel en wee. Die foto’s zaten in zijn omvangrijke archief dat nu door de specialisten van het Stadsarchief van Breda wordt ‘ontdekt’ en per rubriek wordt ondergebracht in de ‘beeldbank’ van het archief dat voor iedereen vrij toegankelijk gemaakt is op de site van het Stadsarchief. Daar moeten we het voorlopig mee doen. Maar wie kan helpen om onze geschiedenis inzichtelijk te maken is meer dan welkom om ons daar een handje bij te helpen. Want voor je het weet is alles echt verloren gegaan.
Een vaststaand feit is dat onze vereniging formeel is opgericht op 2 Maart 1918 en vanaf dat moment in notariële stukken is vastgelegd. Tevens is toen de BAT ingeschreven bij de Kamer van Koophandel onder nummer 40281557. We weten dus dat we op 2 Maart 2018 precies 100 jaar bestaan en dat dit feit gevierd zal worden kan ik u nu alvast verklappen.

Bestaansrecht
Dat de BAT straks 100 jaar bestaat wil nog niet zeggen dat de club voorheen niet bestond. Waarschijnlijk is de geschiedenis ouder dan we weten of vermoeden. In de jaren rond de eerste wereldoorlog werden overal in het land volkstuindersverenigingen opgezet uit bittere noodzaak. Lees hier meer over in het artikel over de geschiedenis van de volkstuin onder het hoofdstuk ‘Volkstuin historie‘.

Het oude hek aan het complex Oranjeboom. Het hek bestaat niet meer, evenals het complex dat toen verhuisd is naar de Rithsestraat.
Het oude hek aan het complex Oranjeboom. Het hek bestaat niet meer, evenals het complex dat toen verhuisd is naar de Rithsestraat.

De volkstuinders waren gedwongen om zichzelf te verenigen om weerstand te kunnen bieden aan de voortdurende onteigening van grond ten behoeve van de aanleg van nieuwe wijken, fabrieken en wegen. Rechten had men toen niet. Het kon zomaar gebeuren dat je van de een op de andere dag je oogst kwijt was omdat men besloten had om je tuin plat te gooien voor, bijvoorbeeld, de aanleg van een weg. Je kon nergens klagen of voor je rechten opkomen want die had je domweg niet.
Daarom was vereniging een noodzakelijke stap in de richting van zelfbehoud en recht. De reden waarom al die verenigingen rond die tijd werden opgericht komt doordat er in die tijd enorm gebouwd en ontwikkeld werd. Men was hier erg actief in geworden omdat de bevolking hard groeide en ruimte nodig had. Als dan een volkstuinencomplex in de weg lag werd dat zonder pardon van de kaart geveegd. Deze trend voltrok zich landelijk. Door vereniging wisten collega-tuinders, elders in het land, successen te boeken in het behoud van hun tuinen. Dat was de inspiratiebron voor veel tuinders om zich, onafhankelijk van een gemeente, een industrieel of een woningbouwcoöperatie, te verenigen. Waarschijnlijk is de BAT ook op deze wijze ontstaan maar het blijft gissen omdat we het niet meer exact kunnen achterhalen.
De positie van de volkstuinders werd verder versterkt door de oprichting, in 1928, van het AVVN. Het Algemeen Verbond van Volkstuinders Verenigingen. Deze overkoepelende organisatie kon over een machtige lobby beschikken die invloed uit kon oefenen op de landelijke politiek. Hiermee was een grote stap gezet in erkenning die de volkstuinder van de nodige rechten voorzag. Geen enkele stadsbestuurder, of grondeigenaar, kon toen nog een complex wegvagen zonder compensatie voor de gedupeerde tuinders.

DCIM100MEDIA

Als recreatieve hobby was de gemeentelijke zorg voor het volkstuinieren lange tijd ondergebracht bij de dienst: Jeugd, Sport en Landschap. Nu berust deze zorg bij de milieudienst, sector Natuur en Landschap (voorheen de dienst beplantingen) en daarmee wordt benadrukt dat volkstuinieren als natuur en landschapsbeheer gezien wordt, net als het agrarisch bedrijf of de bosbouw. Het tuinieren draagt bij aan de verscheidenheid van het landschap, de groene ruimte van de stad, houdt deze in stand en verbetert deze.
Dit alles heeft ook een educatieve waarde. Voor de Kinderen: die een beter begrip krijgen van de samenhang, het netwerk in het milieu en de kracht van de natuurlijke processen.

0001SM
Tuinderstrots. Een rijke aardappeloogst van je eigen land.

Uitbreiding
Oorspronkelijk waren er de tuincomplexen  Aardenhoek I,  Plaswijk, Wisselaar en Oranjeboom, alsmede twee grote complexen in de Emer en de Moskes. Wanneer de complexen Geeren Noord en Kievitsloop zijn ontstaan is niet exact te achterhalen.In 1975 moest het grote stuk (in de Emer) dat van de Gemeente Breda in huur was, worden prijsgegeven omdat dat gebied een andere bestemming had gekregen.
Uiteraard moest er naarstig worden gezocht naar vervangende grond, maar e.e.a. ligt nu eenmaal niet zo gemakkelijk. De gemeente moest nu, samen met het bestuur van de BAT om de tafel om tot compensatie van verloren grond te kunnen komen. Die compensatie kwam in 1976 in de vorm van meerdere complexen verspreid over de stad. Dat had als groot voordeel dat de leden nu konden

Eerlijke eigen groente kan niet op tegen groente uit de winkel
Eerlijke eigen groente kan niet op tegen groente uit de winkel

beschikken over grond dat dichter bij hun woning lag dan telkens de afstand te moeten overbruggen naar de Emer. Zo ontstonden in dit jaar de complexen: IJpelaar, Oude Baan en Aardenhoek II.
Hetzelfde gebeurde met het complex De Moskes waaruit in 1994 complex Overkroeten is ontstaan op voorhand van het verdwijnen van De Moskes. In 2000 werd De Moskes definitief gesloten en ontstond  complex Westerpark en een uitbreiding van complex Overkroeten.

De BAT als vereniging
Door de jaren heen is de vereniging meegegroeid met haar tijd. Van noodvoorziening, om het karige dieet van in armoede levende fabrieksarbeiders aan te kunnen vullen, tot ‘lifestyle garden’ nu. De volkstuin is er voor iedereen. Van jong tot oud en van productie tuinder tot levensgenieter. Zonder vereniging had dit resultaat waarschijnlijk nooit behaald kunnen worden en hadden er nu nergens meer volkstuinencomplexen kunnen bestaan. Het grote voordeel van de vereniging en de complexen is dat je zo makkelijk van elkaar kunt leren hoe je een volkstuin aanlegt en kunt onderhouden om er een succesvolle oogst af te kunnen halen. Door met elkaar te tuinieren leer je razendsnel de kneepjes van dit vak. En dat wordt een heel ander verhaal wanneer je in je eentje alles moet gaan zien te ontdekken.

Het hele jaar door eten van je eigen tuin
Het hele jaar door eten van je eigen tuin

Een ander geweldig hulpmiddel hierbij is ons verenigingsblad ‘De Tuinier’. Hierin vindt je telkens inspirerende artikelen over het tuinieren en wetenswaardigheden over, bijvoorbeeld, de vereniging, mededelingen van het (hoofd) bestuur, ziekte bestrijding zonder gif, teelt van vergeten groente, bodemverbetering, etc. etc.
De Tuinier is ook het papieren bewijs dat onze vereniging bestaat en leeft. En ondanks het feit dat we er aan gewend zijn om alles digitaal op te zoeken blijft ons eigen blad elk seizoen uitkomen om te verspreiden over onze complexen. Op elk complex bevind zich een tuinhuis waar de leden hun exemplaar af kunnen halen.
Het blad bestaat al sinds 1974 en wordt momenteel geheel verzorgd door onze voormalig voorzitter Willy Willemsen. Digitale exemplaren vindt u terug op onze site maar het papieren blad blijft een belangrijk bindmiddel in onze vereniging.

De afgelopen 15 jaar heeft ieder complex zijn eigen tuinhuis gekregen alwaar men bij regen etc. even kan verpozen of een kleine vergadering kan houden etc.
Van watervoorziening was bijna een eeuw geleden nagenoeg geen sprake. Van lieverlee kwamen er handmatige pompen en sinds een paar jaar hebben we op elk complex stromend water en een toiletgelegenheid.
De vereniging groeit dus met haar tijd mee. De laatste jaren is de belangstelling in volkstuinen gestegen ten opzichte van de jaren tussen 1980 en 2000. Toen was er een verval waar te nemen door gebrek aan belangstelling. Tuinieren is gelukkig weer helemaal terug van weggeweest. De vereniging bloeit en leeft en telt momenteel zo’n 575 leden verspreid over 11 tuincomplexen in Breda. Elk complex heeft een eigen (complex)bestuur en boven alle complexen staat het hoofdbestuur. Elk jaar komen de complexbesturen bij elkaar om met het hoofdbestuur de stand van zaken door te nemen. Dat kan zelfs meerdere keren per jaar gebeuren als dat nodig is.
De BAT is dus een vrij grote club maar ook één grote familie. We denken en doen zo’n beetje allemaal hetzelfde en dat schept een hechte band. Veel leden kennen elkaar onderling goed en om die band verder te versterken zal de vereniging er voor pleiten om het onderling contact nog verder te versterken door open tuin dagen te organiseren waarbij leden, en belangstellenden, op de fiets van het ene complex naar het andere kunnen gaan (zie fietsboekje hieronder).

cover fetsboekje

Kortom. Wil je een tuin en wil je deel uitmaken van deze prachtige vereniging? Meldt je dan aan bij een van de adressen (onder het kopje ‘complexen’) van een van de contact personen van een complex dat het dichtst bij je in de buurt zit en begin aan een overheerlijke uitdaging. Een overzicht van alle complexen van de BAT vind je hieronder op het kaartje. Klik voor een vergroting op de kaart om alles goed te kunnen zien. Maar je kunt ook gewoon een van de contactpersonen van een complex bellen om zomaar eens even te komen kijken. Vooral als je nog niet weet of je zelf een tuin kan beheren is dit de gelegenheid om dat zelf vast te stellen met een bezoek. Je bent van harte welkom.

kaart complexen

Klik op de afbeelding om de kaart groter te kunnen bekijken.